Fraz czasownikowych z „make” nie da się dobrze opanować przez samo czytanie listy. Najlepsze rezultaty daje nauka całych połączeń w kontekście, tworzenie własnych zdań i odtwarzanie wyrażeń z pamięci. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na rozdzielność czasownika, ponieważ wpływa ona na szyk zdania.
Najważniejsze phrasal verbs z „make”
Phrasal verb to czasownik połączony z partykułą, na przykład up, out lub for. Całe wyrażenie ma własne znaczenie, którego często nie da się odgadnąć przez dosłowne tłumaczenie pojedynczych słów. Dlatego make up trzeba zapamiętywać jako całość, a nie jako osobne make i up.
Poniższa tabela jest krótką ściągą do ćwiczeń. „Rozdzielny” oznacza, że dopełnienie może wystąpić między czasownikiem a partykułą. Przy czasownikach nierozdzielnych dopełnienie pozostaje po całym wyrażeniu.
| Phrasal verb | Znaczenie | Rozdzielny? |
|---|---|---|
| make up | wymyślić, pogodzić się, uzupełnić lub nadrobić | Tak, w wybranych znaczeniach |
| make out | rozpoznać lub zrozumieć z trudem, udawać, całować się | Tak |
| make for | kierować się do, przyczyniać się do rezultatu | Nie |
| make do | poradzić sobie z tym, co jest dostępne | Nie |
| make of | sądzić o czymś, rozumieć lub interpretować | Nie |
| make off with | uciec z czymś skradzionym | Nie |
| make over | odnowić lub zmienić wygląd | Tak |
Przy czasownikach rozdzielnych zaimek musi znaleźć się w środku wyrażenia. Poprawne będzie He made it up, ale nie He made up it. Z kolei przy konstrukcji make of powiesz What do you make of it?, ponieważ ten czasownik jest nierozdzielny.
Jak zorganizować naukę?
Jedna krótka sesja powinna prowadzić od rozpoznania znaczenia do samodzielnego użycia. Taki schemat jest bardziej wymagający niż przepisywanie definicji, ale zmusza pamięć do pracy i lepiej przygotowuje do rozmowy lub pisania.
- Osadź wyrażenie w kontekście – przeczytaj całe zdanie i ustal, jakie znaczenie ma phrasal verb. Porównaj They made up after the argument z She made up an excuse. W pierwszym zdaniu chodzi o pogodzenie się, w drugim o wymyślenie wymówki.
- Personalizuj przykłady – napisz własne zdanie związane z pracą, nauką, rodziną albo codziennymi obowiązkami. Na przykład: I had no time to cook, so I made do with a sandwich.
- Sprawdź się z pamięci – zasłoń tłumaczenie i spróbuj odtworzyć całe wyrażenie oraz poprawny szyk zdania. Nie zaglądaj do odpowiedzi po pierwszym wahaniu. Właśnie próba przypomnienia wzmacnia zapamiętywanie.
Podczas tworzenia własnych zdań kontroluj cztery elementy:
- znaczenie wyrażenia w danym kontekście,
- czas gramatyczny czasownika,
- miejsce dopełnienia, zwłaszcza zaimka,
- połączenie z właściwą przyimkową częścią konstrukcji, na przykład make up for.
Dobrym rozwiązaniem jest powtarzanie tych samych zdań po przerwie, a następnie zastępowanie ich nowymi przykładami. Jeśli podstawowa forma sprawia trudność, najpierw przypomnij sobie odmianę make – made – made. Forma maked jest niepoprawna.
Ćwiczenie: uzupełnij zdania z pamięci
Uzupełnij luki odpowiednią formą phrasal verb z czasownikiem make. Zwróć uwagę nie tylko na znaczenie, lecz także na szyk. Rozwiązania znajdziesz niżej.
- I couldn’t ________ what the note said because the handwriting was too small.
- We had no hotel room, so we had to ________ with the sofa.
- They argued yesterday, but they have already ________.
- She worked late to ________ the time she had lost.
- What do you ________ his decision to leave the company?
Odpowiedzi brzmią:
- make out – chodzi o odczytanie lub zrozumienie czegoś z trudem.
- make do – konstrukcja oznacza poradzenie sobie z mniej wygodnym rozwiązaniem.
- made up – tutaj make up znaczy pogodzić się po kłótni.
- make up for – ta konstrukcja oznacza zrekompensowanie straty lub opóźnienia.
- make of – pytamy o opinię albo interpretację czegoś.
W trzecim zdaniu potrzebna jest forma przeszła made, nie maked. W czwartym nie wystarczy samo make up, ponieważ bez for zmieniłoby się znaczenie. Make up może oznaczać między innymi wymyślenie czegoś lub pogodzenie się, natomiast make up for oznacza rekompensowanie.
Na co uważać przy trudniejszych przykładach?
Gdy podstawowe znaczenia są już opanowane, ćwicz zdania, w których ten sam phrasal verb zmienia sens. To ważne zwłaszcza przy make out, ponieważ kontekst decyduje o interpretacji.
- Make out jako rozpoznać lub odczytać – I could barely make out the road signs in the fog.
- Make out jako twierdzić lub przedstawiać coś w określony sposób – He makes out that he knows everything.
- Make out jako całować się – to potoczne znaczenie, spotykane głównie w nieformalnych sytuacjach.
- Make off i make off with – pierwsze wyrażenie oznacza szybkie odejście lub ucieczkę, drugie podkreśla ucieczkę z zabranym przedmiotem.
- Położenie zaimka – mówimy make it up i make it out, a nie make up it ani make out it.
Jak sprawdzić, czy znasz te czasowniki?
Po zakończeniu ćwiczeń nie oceniaj się wyłącznie na podstawie liczby poprawnych odpowiedzi. Sprawdź, czy potrafisz użyć wyrażenia bez podpowiedzi i zbudować zdanie o własnej sytuacji.
- Potrafię wyjaśnić znaczenie wyrażenia bez dosłownego tłumaczenia każdej części.
- Potrafię rozpoznać, czy czasownik jest rozdzielny.
- Umiem poprawnie umieścić zaimek w zdaniu.
- Rozróżniam make up, make up for, make off i make off with.
- Potrafię stworzyć własny przykład bez korzystania z listy.
Najlepszy następny krok to wybrać trzy wyrażenia, napisać z każdym zdanie dotyczące własnego życia, a po kilku godzinach odtworzyć je z pamięci. W ten sposób ćwiczenie przechodzi od rozpoznawania formy do rzeczywistego użycia języka.
