Mowa zależna, czyli Reported Speech, służy do przekazywania czyichś słów bez dosłownego cytowania. Najważniejsza zasada polega na dostosowaniu czasu, zaimków oraz określeń czasu i miejsca do momentu, w którym relacjonujesz wypowiedź. Poniższe ćwiczenia pomogą przećwiczyć te zmiany krok po kroku.
Czym jest mowa zależna?
W mowie niezależnej przytaczamy czyjąś wypowiedź dokładnie, zwykle w cudzysłowie: Tom said, “I am tired.” W mowie zależnej przekazujemy jej sens: Tom said that he was tired.
Zmiana nie polega na mechanicznym przepisaniu zdania. Trzeba uwzględnić nową perspektywę osoby mówiącej. Jeżeli czasownik wprowadzający, na przykład said lub told, jest w czasie przeszłym, najczęściej cofamy czas w zdaniu zależnym. Ten mechanizm nazywa się backshifting.
Jak działa cofanie czasów?
Backshifting oznacza przesunięcie czasu o jeden poziom wstecz. Robimy to dlatego, że relacjonowana wypowiedź została powiedziana wcześniej niż moment jej przekazywania.
| Mowa niezależna | Mowa zależna | Przykład |
|---|---|---|
| Present Simple → Past Simple | I work → he worked | She said that he worked there. |
| Present Continuous → Past Continuous | I am working → he was working | She said that he was working. |
| Present Perfect → Past Perfect | I have finished → he had finished | She said that he had finished. |
| Past Simple → Past Perfect | I saw her → he had seen her | She said that he had seen her. |
| will → would | I will call → he would call | She said that he would call. |
| can → could | I can swim → he could swim | She said that he could swim. |
Trzeba też zmienić zaimki, jeśli zmienia się osoba mówiąca: I może stać się he lub she, a my może zmienić się w his albo her. Przykład: Anna said, “I like my new job.” → Anna said that she liked her new job.
Cofanie czasu nie zawsze jest konieczne. Zwykle można go zachować, gdy czasownik wprowadzający jest w czasie teraźniejszym, gdy wypowiedź nadal opisuje ogólną prawdę albo gdy relacjonujemy ją niemal natychmiast. W praktyce decyzja zależy od kontekstu i tego, czy informacja pozostaje aktualna.
Okoliczniki czasu i czasowniki say oraz tell
Zmiana perspektywy może wymagać także zamiany określeń czasu i miejsca. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy relacjonujesz wypowiedź później lub z innego miejsca.
| Mowa niezależna | Mowa zależna | Znaczenie |
|---|---|---|
| today | that day | tego dnia |
| tomorrow | the next day | następnego dnia |
| yesterday | the day before | poprzedniego dnia |
| now | then | wtedy |
| here | there | tam |
| this / these | that / those | tamten / tamte |
Na przykład: Mark said, “I will finish it tomorrow.” → Mark said that he would finish it the next day.
Czasowniki wprowadzające pozwalają określić, jaki charakter miała pierwotna wypowiedź. Najczęściej stosuje się:
- say – powiedzieć, zwykle bez wskazania odbiorcy, na przykład She said that she was busy.
- tell – powiedzieć komuś, zawsze z dopełnieniem, na przykład She told me that she was busy.
- ask – zapytać, na przykład He asked if I was ready.
- explain – wyjaśnić, na przykład She explained that she was late.
- promise – obiecać, na przykład He promised that he would help.
- warn – ostrzec, na przykład They warned us not to go there.
Po say można wskazać odbiorcę, ale trzeba użyć przyimka to: He said to me that he was tired. Konstrukcja He said me jest niepoprawna. Po tell dopełnienie pojawia się bez przyimka: He told me that he was tired. Słowo that po say i tell często można pominąć.
Pytania i rozkazy w mowie zależnej
Pytania zależne
W pytaniach zależnych nie stosujemy szyku pytającego. Oznacza to brak inwersji oraz brak operatorów do, does i did. Zachowujemy szyk zdania oznajmującego.
“Where do you live?” → She asked me where I lived.
W pytaniach typu tak/nie używamy if lub whether: “Are you ready?” → He asked if I was ready. W pytaniach szczegółowych pozostawiamy zaimek pytający: “Why are you laughing?” → She asked why I was laughing. Po ask nie wstawiamy w tej konstrukcji that.
Rozkazy i prośby
Rozkazy oraz prośby tworzymy za pomocą konstrukcji to + bezokolicznik. W przeczeniu używamy not to.
“Open the window.” → He told me to open the window.
“Please don’t touch it.” → She asked me not to touch it.
W prośbach najczęściej stosujemy ask somebody to do something, a przy poleceniach tell somebody to do something. Konstrukcja zawsze wskazuje osobę, do której skierowano prośbę lub rozkaz.
Mowa zależna po angielsku – ćwiczenia
Przekształć poniższe zdania z mowy niezależnej na zależną. Zwróć uwagę na czasownik wprowadzający, zmianę zaimków, okoliczników oraz szyk pytań. Najpierw rozwiąż zadania samodzielnie, a dopiero potem porównaj odpowiedzi z kluczem z zewnętrznego źródła lub poproś nauczyciela o sprawdzenie.
- Kate said, “I am hungry.” Zacznij od: Kate said that…
- James said, “I have finished my homework.” Zacznij od: James said that…
- Laura told me, “I will call you tomorrow.” Zacznij od: Laura told me that…
- Tom asked, “Do you understand the exercise?” Zacznij od: Tom asked me if…
- She asked, “Where did you buy this book?” Zacznij od: She asked me where…
- The teacher said, “Open your books.” Zacznij od: The teacher told us…
- Mark said, “Please don’t wait for me.” Zacznij od: Mark asked me…
- Anna said, “I saw Peter yesterday.” Zacznij od: Anna said that…
Najpierw ustal, czy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym. Następnie cofnij czas, zmień zaimki i sprawdź, czy określenia takie jak today, tomorrow lub here nadal pasują do nowego kontekstu. W pytaniach usuń inwersję, a w rozkazach zastosuj to lub not to.
Mowa zależna staje się łatwiejsza, gdy traktujesz ją jako zmianę perspektywy, a nie zbiór oderwanych reguł. Przeanalizuj osobę mówiącą, moment wypowiedzi i jej odbiorcę, a następnie dopasuj czas, zaimki oraz szyk zdania.
