Czasowniki frazowe z „break” łączą czasownik z przyimkiem lub przysłówkiem, tworząc nowe znaczenie. „Break down” może oznaczać awarię samochodu albo załamanie emocjonalne, a „break up” – rozpad związku lub zakończenie zgromadzenia. O sensie decyduje kontekst oraz konstrukcja zdania.
Najczęstsze czasowniki frazowe z „break”
Sam czasownik break zwykle znaczy „łamać”, „rozbić” lub „przerwać”. W połączeniu z krótkim słowem, takim jak down, up czy into, może jednak opisywać awarię, ucieczkę, włamanie, rozstanie albo nagły początek działania.
Awarie, emocje i analiza – break down
Break down w odniesieniu do maszyny, samochodu lub urządzenia oznacza „zepsuć się”. W odniesieniu do człowieka może znaczyć „załamać się” i często wskazuje na silną reakcję emocjonalną. To samo wyrażenie ma także bardziej neutralne zastosowanie: break something down oznacza podzielić coś na części lub wyjaśnić krok po kroku.
Our car broke down on the way to the airport. – Nasz samochód zepsuł się w drodze na lotnisko.
She broke down and started crying after hearing the news. – Załamała się i zaczęła płakać po usłyszeniu wiadomości.
Can you break the problem down into smaller parts? – Czy możesz podzielić problem na mniejsze części?
Związki i grupy – break up, break up with, break away
Break up oznacza zakończyć romantyczny związek albo rozstać się. Konstrukcja break up with somebody precyzuje, z kim nastąpiło rozstanie. Nie należy mylić tego wyrażenia z break down, które może opisywać załamanie emocjonalne, ale nie samo zakończenie związku.
They broke up after five years together. – Rozstali się po pięciu latach związku.
She broke up with her boyfriend because they had different plans for the future. – Zerwała z chłopakiem, ponieważ mieli różne plany na przyszłość.
Break up może też oznaczać rozproszyć grupę, przerwać bójkę lub zakończyć wydarzenie. Z kolei break away opisuje wyrwanie się z ograniczenia albo odłączenie od grupy.
The police broke up the protest. – Policja rozproszyła protest.
The dog broke away from its leash and ran into the park. – Pies wyrwał się ze smyczy i pobiegł do parku.
Włamanie, nagły początek i ucieczka – break in, break into, break out
Break in i break into mogą oznaczać włamać się. Różnica polega głównie na konstrukcji zdania: break in występuje bez wskazania miejsca, natomiast po break into pojawia się miejsce lub obiekt.
Someone broke in while we were away. – Ktoś włamał się, kiedy nas nie było.
Someone broke into our house last night. – Ktoś włamał się do naszego domu zeszłej nocy.
Break into oznacza także nagle zacząć coś robić, na przykład biec, śpiewać lub śmiać się. Break out może natomiast znaczyć uciec z więzienia lub innego zamkniętego miejsca, a także nagle wybuchnąć, rozpocząć się.
He broke into a run when he saw the bus. – Zaczął biec, gdy zobaczył autobus.
Three prisoners broke out of the prison. – Trzech więźniów uciekło z więzienia.
War broke out between the two countries. – Między tymi państwami wybuchła wojna.
W wyrażeniu break out in mówimy o nagłym pojawieniu się wysypki, potu lub innej reakcji na skórze.
He broke out in a rash after eating strawberries. – Dostał wysypki po zjedzeniu truskawek.
Przerwanie, odłamanie i przebicie się – break off, break through
Break off oznacza odłamać kawałek czegoś, nagle przerwać rozmowę lub działanie, a także zakończyć relację albo negocjacje.
She broke off a piece of chocolate. – Odłamała kawałek czekolady.
The company broke off the negotiations. – Firma przerwała negocjacje.
Break through dosłownie oznacza przebić się przez barierę. W znaczeniu przenośnym mówi o osiągnięciu sukcesu po okresie trudności.
The soldiers broke through the enemy lines. – Żołnierzom udało się przebić przez linie wroga.
She finally broke through in the music industry. – W końcu odniosła sukces w branży muzycznej.
Najważniejsze znaczenia można szybko uporządkować w tabeli:
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| break down | zepsuć się, załamać się, rozłożyć na części | The car broke down. |
| break up | rozstać się, rozproszyć grupę | They broke up. |
| break in | włamać się, rozchodzić lub oswoić coś | Break in your new shoes. |
| break out | uciec, wybuchnąć, rozpocząć się | A fire broke out. |
| break off | odłamać, przerwać, zakończyć relację | They broke off the talks. |
| break through | przebić się, osiągnąć sukces | She broke through. |
„Break down” – czasownik przechodni i nieprzechodni
Ważne jest sprawdzenie, czy połączenie wymaga dopełnienia. W zdaniu The car broke down czasownik jest nieprzechodni, ponieważ samochód sam przestał działać i po czasowniku nie ma obiektu.
W konstrukcji break something down czasownik jest przechodni. Oznacza to, że potrzebuje dopełnienia, na przykład the problem, the costs lub the information. Można powiedzieć:
- She broke the problem down into three parts.
- We broke the total cost down by category.
- The teacher broke the grammar rule down for the students.
W tym zastosowaniu zaimek osobowy musi znaleźć się między czasownikiem a partykułą: break it down, nie break down it. Przy rzeczowniku możliwe są zwykle obie pozycje: break the problem down oraz break down the problem. Nie wszystkie czasowniki frazowe zachowują się jednak tak samo, dlatego warto zapamiętywać także ich konstrukcję.
Inne przydatne znaczenia „break in”
Poza włamaniem break in może oznaczać stopniowe dopasowanie nowego przedmiotu albo oswojenie zwierzęcia. Często używa się go przy nowych butach, które stają się wygodniejsze po kilku założeniach.
Typowe zastosowania tego wyrażenia obejmują:
- break in new shoes – rozchodzić nowe buty
- break in a horse – oswoić lub wyszkolić konia
- break in a new employee – wdrożyć nowego pracownika
- break in on a conversation – wtrącić się lub przerwać rozmowę
Czym różnią się phrasal verbs od idiomów?
Nie każde wyrażenie zawierające break jest czasownikiem frazowym. Phrasal verb składa się z czasownika i partykuły, natomiast idiom jest utrwalonym wyrażeniem, którego znaczenia nie da się łatwo wywnioskować z poszczególnych słów.
Przykłady idiomów z break to:
- break a leg – „powodzenia”, szczególnie przed występem
- break the ice – przełamać pierwsze lody
- break the bank – wydać bardzo dużo pieniędzy
- break a promise – złamać obietnicę
Ta różnica ma znaczenie gramatyczne. W phrasal verbs trzeba zwracać uwagę na pozycję dopełnienia i możliwość rozdzielenia czasownika od partykuły. Idiomy najlepiej zapamiętywać jako całe wyrażenia.
Najłatwiej utrwalić break phrasal verbs, łącząc każde wyrażenie z konkretną sytuacją. Zamiast uczyć się samego break out, zapisz własne zdanie o pożarze, ucieczce albo nagłym początku wydarzenia. Kontekst pomaga odróżnić znaczenia i szybciej przenieść je do codziennej rozmowy.
