Phrasal verbs i prepositional verbs to dwa rodzaje czasowników wielowyrazowych. Phrasal verb łączy czasownik z partykułą i często ma znaczenie idiomatyczne, natomiast prepositional verb łączy czasownik z przyimkiem, który zwykle zachowuje bardziej dosłowne znaczenie. Najważniejsza różnica dotyczy rozdzielności konstrukcji – decydujący jest test z zaimkiem.
Czym są phrasal verbs i prepositional verbs?
Czasownik wielowyrazowy składa się z czasownika oraz dodatkowego elementu, który wpływa na znaczenie całej konstrukcji. W języku angielskim tym elementem może być partykuła albo przyimek. Oba wyrazy mogą wyglądać podobnie, dlatego samo wystąpienie słowa takiego jak up, off czy for nie wystarcza do rozpoznania typu czasownika.
Phrasal verb ma schemat verb + particle. Partykuła jest częścią czasownika i często zmienia jego znaczenie, na przykład look up oznacza „wyszukać”, a give up – „poddać się”. W wielu konstrukcjach partykuła może znaleźć się przed dopełnieniem albo po nim.
Prepositional verb ma schemat verb + preposition. Przyimek łączy czasownik z dopełnieniem, na przykład w look for the keys słowo for wprowadza obiekt poszukiwania. Taka konstrukcja jest nierozdzielna, więc nie można wstawić dopełnienia między czasownik a przyimek.
Jak odróżnić oba typy czasowników?
Najbardziej użyteczną cechą jest separability, czyli rozdzielność. Jeśli dopełnienie może pojawić się między czasownikiem a partykułą, mamy zwykle do czynienia z phrasal verb. Jeśli musi pozostać po całym połączeniu, konstrukcja jest prepositional verb.
Porównaj:
Turn off the light oraz Turn the light off mają to samo znaczenie. W tym phrasal verb dopełnienie the light może znaleźć się w dwóch miejscach. Z zaimkiem możliwa jest tylko forma Turn it off, a nie Turn off it.
W przypadku prepositional verb sytuacja wygląda inaczej: Look for the keys i Look for them są poprawne, ale formy Look the keys for ani Look them for nie działają. Przyimek pozostaje przy czasowniku, a obiekt występuje po nim.
| Cecha | Phrasal verb | Prepositional verb |
|---|---|---|
| Rozdzielność | Dopełnienie może wejść między czasownik a partykułę | Dopełnienie nie może wejść między czasownik a przyimek |
| Położenie zaimka | look it up, nie look up it | look for it, nie look it for |
| Znaczenie | Często idiomatyczne lub odmienne od znaczenia czasownika podstawowego | Często bardziej dosłowne, zależne od przyimka |
Różnica między partykułą a przyimkiem jest funkcjonalna. Partykuła współtworzy znaczenie czasownika, natomiast przyimek wprowadza jego dopełnienie. Znaczenie idiomatyczne pomaga w rozpoznaniu phrasal verb, ale nie jest absolutną regułą. Niektóre phrasal verbs mają znaczenie częściowo dosłowne, a część prepositional verbs może mieć znaczenie mniej oczywiste.
Jak zastosować test krok po kroku?
Gdy nie wiesz, z jakim typem czasownika masz do czynienia, wykonaj trzy proste czynności:
- Sprawdź znaczenie – zastanów się, czy całe połączenie ma znaczenie przenośne, czy raczej opisuje relację przestrzenną albo inną dosłowną zależność.
- Przesuń dopełnienie – sprawdź, czy rzeczownik może znaleźć się między czasownikiem a drugim elementem, jak w look the word up. Jeśli tak, konstrukcja jest najpewniej phrasal verb.
- Zastąp dopełnienie zaimkiem – użyj it albo them. Forma look it up potwierdza phrasal verb, a look for it wskazuje na prepositional verb.
Test z zaimkiem jest szczególnie przydatny, ponieważ przy rzeczowniku obie konstrukcje mogą wyglądać podobnie. Porównaj She looked up the address i She looked for the address. Dopiero formy She looked it up oraz She looked for it wyraźnie pokazują różnicę.
Przykłady w użyciu
Poniżej znajdują się popularne phrasal verbs. W konstrukcjach przechodnich sprawdź, czy partykuła może zmienić położenie:
- look up – wyszukać, sprawdzić, na przykład Look the word up lub Look it up
- turn off – wyłączyć, na przykład Turn the TV off lub Turn it off
- give up – poddać się albo zrezygnować, na przykład Give the habit up lub Give it up
- put on – założyć, na przykład Put your coat on lub Put it on
W prepositional verbs przyimek pozostaje po czasowniku, także wtedy, gdy dopełnienie zastępuje zaimek:
- look for – szukać, na przykład look for the keys i look for them
- agree with – zgadzać się z, na przykład agree with your teacher i agree with her
- wait for – czekać na, na przykład wait for the bus i wait for it
- listen to – słuchać, na przykład listen to the song i listen to it
Nie każdy czasownik z drugim elementem pasuje jednak do jednej prostej reguły. Niektóre połączenia mają różne znaczenia zależnie od szyku, a formy trzeba zapamiętać jako konkretne konstrukcje. Dlatego rozdzielność i test z zaimkiem są najlepszym punktem wyjścia, ale nie zastępują sprawdzania przykładowego użycia w słowniku.
Phrasal-prepositional verbs – czasowniki trzyczęściowe
Istnieje także kategoria phrasal-prepositional verbs, złożona z czasownika, partykuły i przyimka, na przykład get back to, look forward to albo put up with. Takie konstrukcje zachowują się podobnie do prepositional verbs, ponieważ przyimek pozostaje przed dopełnieniem: I look forward to it. Warto traktować je jako osobne połączenia i uczyć się ich razem z wymaganym przyimkiem.
Najprostsza zasada brzmi więc: w phrasal verb dopełnienie może często wejść między czasownik a partykułę, natomiast w prepositional verb pozostaje po całym połączeniu. Forma z zaimkiem – look it up kontra look for it – szybko pokazuje, z którym typem masz do czynienia.
