Nie wszystkie phrasal verbs są rozdzielne. To zależy od konkretnego czasownika frazowego i jego znaczenia. W konstrukcji rozdzielnej rzeczownik może stać przed partykułą albo po niej, ale zaimek, taki jak it, them czy him, musi znaleźć się w środku: turn the light off, turn off the light, lecz tylko turn it off.
Co oznacza, że phrasal verb jest rozdzielny?
Phrasal verb, czyli czasownik frazowy, łączy czasownik z partykułą – najczęściej przyimkiem lub przysłówkiem. Cała konstrukcja często zyskuje znaczenie inne niż samo słowo podstawowe. Na przykład turn on oznacza „włączać”, a look after – „opiekować się”.
Rozdzielność dotyczy miejsca dopełnienia, czyli osoby lub rzeczy, której dotyczy czynność. W rozdzielnym czasowniku frazowym dopełnienie rzeczownikowe może wystąpić w dwóch pozycjach:
| Typ konstrukcji | Szyk z rzeczownikiem | Przykład |
|---|---|---|
| Rozdzielny | czasownik + partykuła + dopełnienie | Turn on the light. |
| Rozdzielny | czasownik + dopełnienie + partykuła | Turn the light on. |
| Nierozdzielny | czasownik + partykuła + dopełnienie | Look after the child. |
W dwóch pierwszych zdaniach znaczenie jest takie samo. Możesz powiedzieć zarówno turn on the light, jak i turn the light on. W przypadku look after nie wolno natomiast wstawić dopełnienia między czasownik a partykułę. Forma look the child after jest niepoprawna.
Rozdzielność wiąże się z przechodniością. Czasownik przechodni, czyli transitive, przyjmuje dopełnienie. Czasownik nieprzechodni, czyli intransitive, może występować bez niego. To jednak nie oznacza, że każdy czasownik przechodni jest rozdzielny. Niektóre, na przykład look for, wymagają dopełnienia, ale pozostają nierozdzielne.
Złota zasada zaimków – zaimek zawsze w środku
To najważniejsza reguła dotycząca rozdzielnych phrasal verbs. Jeżeli dopełnieniem jest krótki zaimek, taki jak it, them, him, her, me lub us, musi on stanąć między czasownikiem a partykułą.
Przy rzeczowniku masz wybór:
- Turn on the television.
- Turn the television on.
- Pick up the keys.
- Pick the keys up.
Po zastąpieniu rzeczownika zaimkiem wybór znika. Poprawne są tylko konstrukcje z zaimkiem w środku:
- Turn it on.
- Pick them up.
- Figure it out.
- Take it off.
Formy turn on it, pick up them czy figure out it są niepoprawne. Partykuła nie może znajdować się przed zaimkiem w rozdzielnym czasowniku frazowym.
Gdy masz wątpliwość, postępuj według trzech kroków:
- Zidentyfikuj cały phrasal verb, na przykład turn on albo look after.
- Sprawdź w słowniku, czy dana konstrukcja jest rozdzielna.
- Jeśli jest rozdzielna i używasz zaimka, wstaw go między czasownik a partykułę.
Porównaj:
Rozdzielny: She called the meeting off. → She called it off.
Nierozdzielny: She looked after the baby. → She looked after it.
W drugim przykładzie zaimek stoi po całej konstrukcji, ponieważ look after jest nierozdzielne.
Kiedy nie wolno rozdzielać czasownika?
Nie istnieje jedna reguła, która pozwala przewidzieć rozdzielność każdego phrasal verba. Można jednak rozpoznać kilka częstych przypadków, w których rozdzielenie jest niemożliwe:
- Czasowniki trójelementowe – konstrukcje takie jak put up with, look forward to i come up with zawsze zachowują pełny szyk.
- Czasowniki nieprzechodnie – przy get up, sit down czy break down nie ma dopełnienia, więc nie ma też elementu, który można wstawić do środka.
- Nierozdzielne czasowniki z dopełnieniem – w look for, look after, run into i get over dopełnienie pojawia się dopiero po całej konstrukcji.
- Znaczenia zależne od szyku i użycia – ten sam zestaw słów może mieć inne właściwości w różnych znaczeniach.
Dobrym przykładem jest take off. W znaczeniu „zdjąć” jest przechodni i rozdzielny: Take off your shoes albo Take your shoes off. W znaczeniu „wystartować”, gdy mowa o samolocie, jest nieprzechodni i nierozdzielny: The plane took off.
Jak sprawdzać rozdzielność phrasal verbs?
Najbezpieczniej sprawdzić konkretny czasownik w dobrym słowniku, na przykład Cambridge Dictionary, Oxford Learner’s Dictionary, Macmillan Dictionary lub Merriam-Webster. Zwróć uwagę nie tylko na tłumaczenie, lecz także na oznaczenia gramatyczne i przykładowe zdania.
W materiałach do nauki rozdzielna konstrukcja może być zapisana jako turn something off, pick something up albo give somebody back. Wyraz something lub somebody umieszczony między czasownikiem a partykułą sygnalizuje możliwość rozdzielenia. Przy słownikowych skrótach możesz spotkać również sth i sb.
W praktyce pomagają następujące zasady:
- Ucz się phrasal verba razem z przykładowym zdaniem, a nie jako pojedynczego tłumaczenia.
- Od razu zapisz wariant z rzeczownikiem i wariant z zaimkiem, na przykład put the meeting off oraz put it off.
- W konstrukcjach trójelementowych zachowuj wszystkie części razem, jak w put up with the noise.
- Osłuchuj się z naturalnymi zdaniami, ponieważ powtarzający się kontakt z językiem ułatwia rozpoznawanie poprawnego szyku.
Nie próbuj przewidywać rozdzielności wyłącznie na podstawie znaczenia partykuły. Phrasal verbs trzeba często zapamiętywać jako osobne konstrukcje, a jeden czasownik może mieć kilka znaczeń i różne schematy użycia.
Najważniejsze: rzeczownik w rozdzielnym phrasal verbie może stać przed partykułą lub po niej, ale zaimek musi stać w środku. To właśnie dlatego mówimy turn the light off i turn it off, lecz nie turn on it.
