W języku angielskim podstawowy szyk zdania to SVO: podmiot + orzeczenie + dopełnienie. Kolejność wyrazów jest znacznie mniej swobodna niż w polskim, ponieważ to właśnie pozycja elementu często wskazuje jego funkcję i wpływa na znaczenie całej wypowiedzi.
Szyk SVO – podstawowy schemat zdania
SVO to skrót od angielskich nazw: Subject, Verb i Object. Po polsku oznaczają one podmiot, orzeczenie oraz dopełnienie. W zdaniu twierdzącym podmiot zwykle znajduje się przed czasownikiem, a dopełnienie po nim.
Angielski jest więc językiem pozycyjnym. W polskim możemy powiedzieć „Ania je jabłko”, „Jabłko je Ania” albo „Je Ania jabłko”. Wszystkie te zdania są zrozumiałe, choć różnią się akcentem. W angielskim naturalna i poprawna wersja brzmi Ania eats an apple. Przestawienie elementów może zmienić znaczenie albo stworzyć konstrukcję niepoprawną, na przykład Apple eat I.
Podstawowe elementy schematu SVO to:
- Subject, czyli podmiot – odpowiada na pytanie, kto wykonuje czynność, na przykład I, she, the dog.
- Verb, czyli orzeczenie – informuje, co robi podmiot lub co się z nim dzieje, na przykład eat, reads, sleeps.
- Object, czyli dopełnienie – wskazuje, czego lub kogo dotyczy czynność, na przykład an apple, a book, the ball.
Trzy proste przykłady pokazują ten układ:
- I eat an apple. – Ja jem jabłko.
- She reads a book. – Ona czyta książkę.
- The dog chases the ball. – Pies goni piłkę.
W każdym zdaniu można wskazać kolejno wykonawcę czynności, czasownik i jej przedmiot. Do takiej konstrukcji można później dodać określenia czasu, miejsca lub sposobu, ale podstawowa relacja między podmiotem i orzeczeniem pozostaje czytelna.
Twierdzenia, pytania i przeczenia
W zdaniach twierdzących obowiązuje układ S–V–O. Pytania i przeczenia wymagają jednak modyfikacji. Przy większości czasowników w czasie Present Simple i Past Simple stosuje się operator do, does lub did. Operator przejmuje funkcję gramatyczną, dlatego główny czasownik pozostaje w formie podstawowej.
| Typ zdania | Schemat | Przykład |
|---|---|---|
| Twierdzenie | Podmiot + czasownik + dopełnienie | She plays tennis. |
| Pytanie | Operator + podmiot + czasownik + dopełnienie | Does she play tennis? |
| Przeczenie | Podmiot + operator + not + czasownik + dopełnienie | She does not play tennis. |
W trzeciej osobie liczby pojedynczej końcówka -s pojawia się w twierdzeniu: He works. W pytaniu i przeczeniu informację o osobie przejmuje does, dlatego mówimy Does he work? oraz He doesn’t work. Niepoprawne byłoby Does he works?.
Tworzenie pytania z operatorem można sprowadzić do kilku kroków:
- Rozpoznaj podmiot i główny czasownik w zdaniu twierdzącym.
- Dobierz operator, na przykład do, does albo did.
- Przenieś operator przed podmiot.
- Użyj głównego czasownika w formie podstawowej i dodaj znak zapytania.
Przykład: They visited London. zmienia się w Did they visit London?. Czasownik visited wraca do formy visit, ponieważ informację o czasie przeszłym zawiera już operator did.
Kiedy szyk ulega zmianie?
Zmiana kolejności elementów nie oznacza, że angielski traci swoje zasady. Najczęściej jest wynikiem konkretnej konstrukcji gramatycznej. W pytaniach następuje inwersja, czyli przestawienie operatora i podmiotu. Podobny mechanizm występuje w niektórych formalnych lub emfatycznych zdaniach.
Inwersja może pojawić się między innymi po wyrażeniach ograniczających lub przeczących:
- Never have I seen such a beautiful place. – Nigdy nie widziałem tak pięknego miejsca.
- Seldom does she complain. – Rzadko się skarży.
- Only then did he understand the problem. – Dopiero wtedy zrozumiał problem.
- Under no circumstances should you open this door. – Pod żadnym pozorem nie powinieneś otwierać tych drzwi.
Takie konstrukcje są częstsze w języku formalnym, pisanym lub bardziej podniosłym. Na poziomie podstawowym najważniejsze jest rozpoznanie, że zwykłe zdanie twierdzące i pytanie nie mają tego samego szyku.
Pytania o podmiot
Osobną konstrukcję stanowią pytania, w których who lub what pełni funkcję podmiotu. W takim przypadku nie stosujemy zwykłego przestawienia z operatorem:
Who works here? – Kto tu pracuje?
Who told you that? – Kto ci to powiedział?
W tych zdaniach słowo pytające zastępuje podmiot. Inaczej wygląda pytanie o dopełnienie: Who did you call? – Kogo zadzwoniłeś? Tutaj podmiotem jest you, dlatego pojawia się operator did.
Najłatwiej zapamiętać to tak: w zdaniu twierdzącym zacznij od podmiotu, po nim umieść czasownik, a następnie dopełnienie. Przy pytaniu sprawdź, czy pytasz o podmiot, czy o inną część zdania.
