Angielski brytyjski (BrE) i amerykański (AmE) to dwa warianty tego samego języka. Są wzajemnie zrozumiałe, choć różnią się pisownią, słownictwem, gramatyką i wymową. Różnice wynikają głównie z odmiennego rozwoju historycznego po obu stronach Atlantyku, a nie z tego, że jeden wariant jest poprawniejszy.
Dlaczego istnieją dwa główne warianty angielskiego?
Angielski rozprzestrzenił się na świecie wraz z migracjami, handlem i wpływami politycznymi. Po osiedleniu się anglojęzycznych mieszkańców w Ameryce Północnej język zaczął rozwijać się niezależnie od odmiany używanej w Wielkiej Brytanii. Z czasem zmieniały się wymowa, słownictwo i zasady zapisu.
W codziennej rozmowie różnice zwykle nie blokują komunikacji. Mogą jednak mieć znaczenie w pracy, tłumaczeniach, marketingu, dokumentacji albo podczas podróży. Trudność sprawiają przede wszystkim słowa o różnych znaczeniach oraz mieszanie pisowni brytyjskiej i amerykańskiej w jednym tekście.
Pisownia i słownictwo – skąd biorą się różnice?
Brytyjska pisownia częściej zachowuje ślady pochodzenia wyrazów, między innymi wpływów francuskich i łacińskich. W amerykańskim angielskim część zapisów uproszczono, dzięki czemu stały się krótsze i bliższe wymowie. Widać to w parach colour – color, favourite – favorite oraz theatre – theater.
Nie jest to jednak zasada bez wyjątków. Amerykański angielski nie zawsze zapisuje słowa dokładnie tak, jak się je wymawia, a brytyjski również dopuszcza różne warianty. Można mówić raczej o wyraźnej tendencji niż absolutnej regule.
| Brytyjski (BrE) | Amerykański (AmE) | Znaczenie |
|---|---|---|
| colour | color | kolor |
| flat | apartment | mieszkanie |
| lorry | truck | ciężarówka |
| chips | fries | frytki |
| crisps | potato chips | chipsy ziemniaczane |
| autumn | fall | jesień |
| pavement | sidewalk | chodnik |
| petrol | gasoline | benzyna |
Niektóre różnice mogą prowadzić do zabawnych nieporozumień. Brytyjskie chips oznacza frytki, natomiast w Stanach chips to cienkie chipsy ziemniaczane. Podobnie brytyjskie pants oznacza spodnie, a w amerykańskim angielskim najczęściej bieliznę.
Znaczenie ma także piętro w budynku. W Wielkiej Brytanii parter to ground floor, a pierwsze piętro to first floor. W USA first floor może oznaczać poziom wejścia, czyli odpowiednik brytyjskiego parteru. Takie różnice są istotne w rozmowach o mieszkaniu, hotelu lub pracy.
Jak różni się gramatyka?
Różnice gramatyczne nie tworzą dwóch osobnych języków. Są to raczej odmienne preferencje dotyczące czasu, przyimków i zgody gramatycznej. Najczęściej bez problemu można zrozumieć oba warianty, choć osoby uczące się angielskiego powinny je rozpoznawać:
- Present Perfect i Past Simple – w brytyjskim angielskim częściej mówi się I’ve eaten too much, gdy zdarzenie jest niedawne i ma związek z teraźniejszością. W amerykańskim angielskim częściej spotyka się I ate too much w podobnym kontekście.
- Przyimek przy słowie weekend – BrE częściej używa konstrukcji at the weekend, a AmE on the weekend. W amerykańskim angielskim występuje także liczba mnoga on weekends.
- Have got – Brytyjczyk może powiedzieć I’ve got two dogs, podczas gdy Amerykanin częściej wybierze prostsze I have two dogs.
- Rzeczowniki zbiorowe – w BrE rzeczownik taki jak team może łączyć się z czasownikiem w liczbie mnogiej: My team are losing. W AmE częstsza jest liczba pojedyncza: My team is losing.
- Formy czasownika get – w AmE spotyka się formę gotten, na przykład He has gotten better. W BrE częściej używa się formy got.
Podobne preferencje dotyczą czasowników takich jak learn i dream. W brytyjskim angielskim częściej występują formy learnt i dreamt, a w amerykańskim learned i dreamed. Oba warianty są zrozumiałe, ale wybór powinien pozostać spójny w jednym tekście.
Czym różni się wymowa i akcent?
Najbardziej rozpoznawalna różnica dotyczy głoski r. W wielu odmianach amerykańskiego angielskiego jest ona wymawiana także na końcu wyrazu, jak w car, door czy water. Takie samogłoski określa się jako r-colored vowels, ponieważ ich brzmienie jest modyfikowane przez wyraźne „r”.
W wielu standardowych odmianach brytyjskiego angielskiego końcowe r nie jest wymawiane, chyba że łączy się z samogłoską na początku kolejnego słowa. Nie oznacza to jednak, że każdy Brytyjczyk mówi w ten sam sposób. W Wielkiej Brytanii istnieją liczne akcenty regionalne, podobnie jak w Stanach Zjednoczonych.
Received Pronunciation (RP) jest tradycyjnie opisywaną standardową odmianą wymowy brytyjskiej, ale nie reprezentuje wszystkich mieszkańców Wielkiej Brytanii. Z kolei General American (GenAm) jest użytecznym modelem opisu wymowy amerykańskiej, lecz także nie obejmuje całego zróżnicowania regionalnego.
W niektórych brytyjskich akcentach występuje glottal stop, czyli zwarcie krtaniowe, które może zastępować głoskę t, zwłaszcza w swobodnej mowie. Brzmienie słowa water może więc różnić się nie tylko między BrE i AmE, lecz także między Londynem, Yorkshire i innymi regionami. Akcent Cockney jest zupełnie innym zjawiskiem niż RP, a wymowa amerykańska z Południa również nie brzmi tak samo jak odmiana spotykana w Nowej Anglii.
Różnice dotyczą też rytmu i intonacji. Brytyjska wymowa bywa odbierana jako bardziej zróżnicowana melodycznie, natomiast amerykańska często wydaje się wyraźniejsza w artykulacji końcowego r. Są to jednak ogólne tendencje, a nie cechy każdego mówcy.
Który wariant wybrać do nauki?
Nie musisz wybierać wariantu na podstawie jego rzekomej wyższości. Decyzję najlepiej oprzeć na tym, gdzie chcesz używać angielskiego i z jakich materiałów zamierzasz korzystać. Pomocne są następujące kryteria:
- Miejsce pracy lub studiów – wybierz odmianę dominującą w kraju i środowisku, z którym będziesz mieć najczęstszy kontakt.
- Materiały edukacyjne – jeśli podręczniki, kurs i nauczyciel opierają się na BrE albo AmE, trzymaj się tego modelu przynajmniej na początku.
- Osobiste preferencje – łatwiej regularnie słuchać i powtarzać wymowę, która po prostu bardziej Ci odpowiada.
- Konsekwencja w pisaniu – nie mieszaj przypadkowo form colour i color, centre i center w jednym dokumencie przeznaczonym dla konkretnego odbiorcy.
Możesz znać oba warianty, ale warto jeden z nich wybrać jako podstawowy. Najważniejsze są poprawność, regularny kontakt z językiem i umiejętność rozpoznawania różnic. Dzięki temu brytyjski i amerykański angielski pozostaną dwiema odmianami tego samego narzędzia komunikacji, a nie dwiema barierami językowymi.
