Phrasal verbs to połączenia czasownika z partykułą, która często zmienia jego znaczenie, natomiast prepositional verbs łączą czasownik z przyimkiem wprowadzającym dopełnienie. Najpewniejszym sposobem rozróżnienia obu konstrukcji jest test rozdzielności: jeśli dopełnienie może stanąć między czasownikiem a drugim elementem, mamy zwykle phrasal verb.
Co oznaczają oba terminy?
Trudność polega na tym, że obie konstrukcje wyglądają podobnie: czasownik występuje po nich z krótkim słowem, takim jak up, for, at albo on. Różnica dotyczy jednak funkcji tego słowa.
W phrasal verb druga część jest partykułą, czyli elementem należącym do całego czasownika. Często nadaje mu nowe, idiomatyczne znaczenie. Look up nie oznacza po prostu „patrzeć w górę”, lecz między innymi „sprawdzić informację”.
W prepositional verb drugi element jest przyimkiem. Łączy czasownik z jego dopełnieniem, a znaczenie całego połączenia zwykle pozostaje bliższe znaczeniu podstawowego czasownika. W look for przyimek for wprowadza obiekt poszukiwania, na przykład look for a job – „szukać pracy”.
Phrasal verbs a prepositional verbs – najważniejsze różnice
| Cecha | Phrasal verb | Prepositional verb |
|---|---|---|
| Znaczenie | Często idiomatyczne, wyraźnie różne od znaczenia czasownika podstawowego | Zwykle bardziej dosłowne i związane ze znaczeniem czasownika |
| Rozdzielność | W wielu konstrukcjach dopełnienie może stanąć między czasownikiem a partykułą | Czasownik i przyimek pozostają razem przed dopełnieniem |
| Strona bierna | Możliwa, gdy czasownik jest przechodni i ma dopełnienie | Możliwa w niektórych konstrukcjach, ale przyimek pozostaje przy czasowniku |
Jak rozpoznać typ czasownika?
Znaczenie jest dobrym pierwszym sygnałem, ale nie zawsze wystarcza. Najlepiej zastosować trzyetapowy test:
- Sprawdź znaczenie. Zastanów się, czy połączenie ma znaczenie idiomatyczne. Give up oznacza „poddać się”, a nie „dać w górę”. Z kolei wait for zachowuje dosłowny związek z czasownikiem „czekać” i przyimkiem „na”.
- Wykonaj test przesunięcia dopełnienia. Spróbuj umieścić rzeczownik między czasownikiem a drugim elementem. Turn off the light można przekształcić w Turn the light off. Taka rozdzielność wskazuje na phrasal verb.
- Zastąp rzeczownik zaimkiem. Przy zaimku konstrukcja z phrasal verb zwykle wymaga rozdzielenia: Turn it off, nie Turn off it. W prepositional verb zaimek pozostaje po przyimku: Look for it, nie Look it for.
To właśnie test zaimka jest często najbardziej praktyczny. Rzeczownik może brzmieć poprawnie w obu układach pozornie podobnych do siebie, ale zaimek szybko ujawnia, czy konstrukcja jest rozdzielna.
Dlaczego partykuła zmienia znaczenie?
W phrasal verb partykuła jest częścią jednostki czasownikowej. Nie pełni jedynie funkcji łącznika między czasownikiem a rzeczownikiem. Zmienia sens całego połączenia, dlatego look up, look after i look for mają różne znaczenia.
W zdaniu I looked the word up czasownik look up oznacza „sprawdzić słowo”. Można też powiedzieć I looked up the word. Gdy dopełnienie zastępuje zaimek, poprawna forma brzmi I looked it up.
W zdaniu I looked for the word przyimek for łączy czasownik z poszukiwanym obiektem. Nie można powiedzieć I looked the word for ani I looked it for. Poprawne są formy I looked for the word i I looked for it.
Podobnie działają konstrukcje z czasownikami przechodnimi, czyli takimi, które mają dopełnienie. Jeśli konstrukcja jest przechodnia, może czasem wystąpić w stronie biernej, ale nie jest to samodzielny i niezawodny test. Na przykład The word was looked up jest możliwe, a przy look for strona bierna brzmi zwykle mniej naturalnie, choć gramatycznie może być możliwa w określonych kontekstach.
Przykłady obu typów
Poniższe phrasal verbs często tworzą konstrukcje rozdzielne, gdy występują z dopełnieniem:
- turn off – Turn off the radio. / Turn the radio off.
- pick up – She picked up the phone. / She picked the phone up.
- write down – Write down the address. / Write the address down.
- put on – Put on your coat. / Put your coat on.
W prepositional verbs przyimek pozostaje przed dopełnieniem, także wtedy, gdy jest nim zaimek:
- look for – They are looking for a flat. / They are looking for it.
- listen to – She listens to music. / She listens to it.
- wait for – We are waiting for the bus. / We are waiting for it.
- depend on – The result depends on the weather. / The result depends on it.
Istnieje też grupa phrasal-prepositional verbs, czyli czasowników trzyczęściowych. Należą do nich look forward to, put up with i get on with. Zachowują się pod względem dopełnienia jak czasowniki przyimkowe: We look forward to it, a nie We look it forward to.
Najkrótsza reguła jest więc taka: znaczenie idiomatyczne podpowiada phrasal verb, ale test rozdzielności daje mocniejszy dowód. Przy czasowniku rozdzielnym zaimek trafia między czasownik a partykułę, natomiast przyimek zawsze pozostaje przed swoim dopełnieniem.
